Jak uprawiać rabarbar? Poradnik pielęgnacji i zbioru

Masz ochotę na własny kompot lub ciasto z rabarbarem, ale nie wiesz, jak go uprawiać w ogrodzie? Z tego poradnika dowiesz się, jak posadzić, pielęgnować i zbierać rabarbar, aby co roku dawał mocne, soczyste łodygi. Dzięki kilku prostym zasadom Twoje karpy rabarbaru mogą zostać w ogrodzie nawet na kilkanaście lat.

Co warto wiedzieć o rabarbarze?

Rabarbar ogrodowy, nazywany też rzewieniem zwyczajnym, to bylina z rodziny rdestowatych. W naturze pochodzi z Azji Środkowej, Bułgarii i południowej Syberii, ale od dawna świetnie sprawdza się w polskich ogrodach. Roślina tworzy silne, grube kłącze zwane karpą, z którego co roku wyrastają liście i nowe ogonki. Mocny system korzeniowy sprawia, że rabarbar dobrze znosi chłody i może rosnąć na jednym miejscu nawet kilkanaście lat.

Dorosłe egzemplarze osiągają do 1,5 m wysokości, a pęd kwiatostanowy nawet 2 m. W pierwszych dwóch latach łodyga jest skrócona i rozgałęziona, dopiero później roślina zaczyna mocno przyrastać. Jadalną częścią są wyłącznie ogonki liściowe – grube, soczyste „łodygi” o kolorze od zielonego, przez różowy, aż po intensywnie czerwony. Duże blaszki liściowe zostawiamy dla rośliny, ponieważ zapewniają jej siłę do wzrostu.

Wartości odżywcze i bezpieczeństwo

Ogonki liściowe rabarbaru zawierają niewiele kalorii – około 15 kcal w 100 g. Mają za to sporo witaminy C, kwas jabłkowy odpowiadający za kwaśny smak oraz zestaw makro- i mikroelementów. W ogonkach znajdziemy między innymi wapń, magnez, potas, fosfor, żelazo i mangan, a ponad 90% masy stanowi woda. Dzięki temu rabarbar świetnie orzeźwia i nadaje lekko kwaśny charakter deserom oraz napojom.

Najważniejszym związkiem z punktu widzenia zdrowia jest kwas szczawiowy. Występuje on w postaci szczawianu potasu i wapnia, przy czym najwięcej gromadzi się w liściach. Spożywany często i w dużych ilościach może sprzyjać powstawaniu kamieni nerkowych. Z tego powodu liście uznaje się za trujące, a ogonki warto jeść z umiarem, szczególnie u osób z chorobami nerek czy osteoporozą.

Jadalne są tylko ogonki liściowe rabarbaru, a liście z powodu wysokiej zawartości szczawianów traktuje się jako niejadalne i niebezpieczne.

Zastosowanie rabarbaru w kuchni

Najbardziej klasyczne skojarzenie to oczywiście kompot rabarbarowy, gotowany wiosną, gdy innych owoców jeszcze brakuje. Kwaśne ogonki świetnie łączą się z malinami, truskawkami czy jabłkami, dlatego chętnie dodaje się je do soków, koktajli i konfitur. Bardzo lubiane są także ciasta z rabarbarem – kruche, drożdżowe, ciasta z kruszonką i budyniem.

W wielu domach rabarbar kroi się na surowo i podaje z cukrem lub miodem, a winiarze wykorzystują go do nastawów na wino owocowe. Doświadczone osoby sięgają również po pędzenie karp w tunelach lub piwnicy – dzięki temu świeże ogonki można mieć nie tylko wiosną, ale także zimą. Warunkiem jest mocna, zdrowa karpa i dobra ochrona przed chorobami.

Najciekawsze odmiany rabarbaru

Wybór odmiany warto dopasować do koloru i terminu zbioru, który Cię interesuje. Istnieją odmiany wczesne, średnie oraz późne, a także takie, które mają wyjątkowo czerwone łodygi lub są odporniejsze na mróz. Połączenie kilku typów pozwala wydłużyć zbiory nawet do początku lata.

Pomocne jest zestawienie odmian w prostej tabeli, dzięki czemu łatwiej zaplanować nasadzenia w ogrodzie:

Jeśli zależy Ci na deserach o intensywnie czerwonym kolorze, wybierz odmiany ‘Wiśniowy’ lub ‘Karpow Lipskiego’. Gdy ważniejsza jest odporność na mróz i wysoka plenność, dobrym wyborem będzie ‘Lider’ lub ‘Victoria’. W małych ogrodach wystarczą dwie lub trzy różniące się terminem dojrzewania karpy, aby sezon na rabarbar był długi.

Jak przygotować stanowisko pod rabarbar?

Silne karpy rabarbaru będą plonować przez wiele lat tylko wtedy, gdy od początku dostaną dobre miejsce. Ta bylina nie lubi częstego przesadzania, dlatego decyzję o stanowisku warto dobrze przemyśleć. Najlepiej wydzielić dla niej stały fragment grządki w warzywniku lub osobny pas przy ogrodzeniu.

Wymagania glebowe i klimatyczne

Rabarbar lubi gleby żyzne, próchniczne i wilgotne, takie jak czarnoziemy czy mady. Najlepiej rośnie w podłożu o odczynie obojętnym, dlatego na glebach kwaśnych opłaca się wcześniej zastosować wapnowanie. Roślina jest dość odporna na mrozy, lecz najsmaczniejsze ogonki tworzy w cieple, przy temperaturach powyżej 20°C.

Choć rabarbar znosi lekkie zacienienie, znacznie lepiej plonuje na stanowiskach słonecznych i osłoniętych od wiatru. W takich warunkach ogonki szybciej przyrastają i mają wyraźniejszy kolor. Warto też zadbać o stałą wilgotność gleby, bo przesuszone karpy słabiej rosną i są bardziej podatne na choroby.

Sadzenie w ogrodzie

Stanowisko pod rabarbar najlepiej przygotować w połowie lata, aby jesienią ziemia była już przekopana, odchwaszczona i zasilona. Dobrym rozwiązaniem jest wysadzenie karp w pierwszym roku po oborniku lub kompoście. Taka dawka materii organicznej daje roślinie zapas składników na start i poprawia strukturę gleby.

Sadzenie przeprowadza się zwykle na początku września, gdy ziemia jest jeszcze ciepła, a rośliny mają czas na dobre ukorzenienie. Odmiany słabiej rosnące sadzi się w rozstawie około 100–150 x 100–120 cm. Dla silnie rosnących zostawia się większy odstęp, nawet 150–200 x 120–150 cm, ponieważ z wiekiem karpy mocno się rozrastają. Wierzchołek wzrostu powinien po posadzeniu znajdować się jedynie 2–3 cm pod powierzchnią.

Uprawa rabarbaru w donicy

Czy rabarbar można posadzić w dużej donicy na tarasie? Tak, jeśli dysponujesz naprawdę dużym pojemnikiem i żyzną, stale wilgotną ziemią. Donica powinna mieć co najmniej 40–50 cm średnicy i głębokości, aby zmieściła karpę oraz rozrastające się korzenie spichrzowe.

Na dno warto wsypać warstwę drenażu z keramzytu, a następnie żyzne podłoże z dodatkiem kompostu. Stanowisko na tarasie powinno być słoneczne, ale osłonięte od silnych podmuchów wiatru. W uprawie pojemnikowej szczególnie istotne jest regularne podlewanie, ponieważ ziemia przesycha tu znacznie szybciej niż w gruncie.

Jak pielęgnować rabarbar w kolejnych latach?

Po posadzeniu rabarbar wymaga jedynie kilku prostych zabiegów, które szybko wchodzą w nawyk. Ta bylina jest „żarłoczna” i lubi wodę, dlatego przy intensywnym nawożeniu i podlewaniu odwdzięcza się grubymi, jędrnymi ogonkami. Zaniedbana karpa daje cienkie, włókniste łodygi i gorzej zimuje.

Nawożenie i podlewanie

Przed założeniem plantacji dawka obornika powinna wynosić około 6–7 kg na 100 m². W kolejnych latach, co 2–3 sezony, warto znów zastosować obornik w mniejszej dawce lub dobrze przefermentowany kompost. Uzupełnieniem mogą być nawozy mineralne bogate w potas i azot, stosowane wiosną oraz najpóźniej do połowy lata, po zakończeniu zbiorów.

Rabarbar potrzebuje stale lekko wilgotnej ziemi. W okresach bezdeszczowych rośliny trzeba systematycznie podlewać, szczególnie na glebach lżejszych i w uprawie doniczkowej. Niedobór wody powoduje, że ogonki stają się twarde i mniej soczyste, a roślina szybciej przechodzi w stan spoczynku.

W praktyce dobrze sprawdza się prosty harmonogram zabiegów na cały sezon:

• nawiezienie obornikiem lub kompostem wczesną wiosną,
• dokarmianie nawozami mineralnymi do połowy lata,
• regularne podlewanie w czasie suszy,
• nawóz jesienny z przewagą potasu pod koniec sierpnia.

Usuwanie chwastów, pędów kwiatostanowych i ściółkowanie

Odchwaszczanie rabarbaru jest dość proste, ponieważ duże liście szybko zacieniają glebę. Młode nasadzenia warto jednak często odchwaszczać ręcznie lub motyką, aby chwasty nie wyciągały wody i składników pokarmowych. Intensywne zachwaszczenie może sprzyjać rozwojowi chorób oraz zwiększać ryzyko pojawienia się szkodników.

Bardzo ważne jest także systematyczne usuwanie pędów kwiatostanowych. Wyrastają zwykle wiosną, a ich pozostawienie powoduje spadek plonu i osłabienie karpy. Pędy najlepiej wyłamywać jak najniżej, zanim roślina zacznie mocno w nie inwestować. Wokół karp warto rozłożyć ściółkę z kompostu lub dobrze rozdrobnionej kory, która ograniczy chwasty i zatrzyma wilgoć w glebie.

Rozmnażanie przez podział karp

Rabarbar najłatwiej rozmnaża się przez podział karp, ponieważ uprawa z nasion daje rośliny niejednorodne i często słabsze. Do założenia dużej plantacji wystarczy kupić karpy na obsadzenie około jednej czwartej planowanej powierzchni. Resztę można uzyskać samodzielnie, dzieląc je w ciągu 1–2 lat.

Karpy przeznaczone do rozmnażania wykopuje się po 2 latach uprawy, gdy są już silne. Każdą dzieli się ostrym nożem na 6–8 części, tak aby każda sadzonka miała co najmniej jeden pąk i fragment korzenia o masie nie mniejszej niż 0,25 kg. Sadzonki sadzi się znów w żyzną, wilgotną ziemię, zachowując opisaną wcześniej rozstawę.

Przy dzieleniu karp dobrze sprawdza się kilka prostych zasad technicznych:

1. wykopywanie karp w suchy dzień, aby ziemia łatwo odchodziła,
2. dokładne obejrzenie karpy i odrzucenie części z oznakami zgnilizny,
3. dezynfekcja narzędzia tnącego przed kolejną rośliną,
4. posypywanie większych ran sproszkowanym węglem drzewnym.

Kiedy i jak zbierać rabarbar?

Zbiór rabarbaru zaczyna się dopiero w drugim lub trzecim roku po posadzeniu. W pierwszym sezonie roślina powinna zbudować silną karpę i system korzeniowy, dlatego lepiej nie obrywać ogonków. Od końca kwietnia, gdy łodygi osiągają 25–30 cm długości, można stopniowo rozpocząć zbiory.

Zbieranie polega na wyłamywaniu ogonków nisko nad ziemią, lekkim skrętem przy nasadzie. Nie tnie się ich nożem przy samej karpie, aby nie zostawiać otwartych ran. Podczas jednego zbioru nie warto zabierać więcej niż jednej trzeciej liści z rośliny, wtedy rabarbar zachowuje siłę na dalszy wzrost. Zbiory powtarza się co 7–10 dni.

Największe plony rabarbaru przypadają zwykle na 5–7 rok uprawy, jeśli karpy były regularnie nawożone i dobrze podlewane.

Wczesne odmiany dają łodygi już od marca lub początku kwietnia, a późniejsze od końca maja. Choć ogonki są jadalne przez większość lata, zbyt długie zbiory mogą osłabić roślinę. W warunkach amatorskich przyjmuje się, że najlepiej zakończyć intensywne zbieranie w czerwcu, dając rabarbarowi czas na odbudowę zapasów.

Jakie choroby i szkodniki atakują rabarbar?

Silna, dobrze odżywiona roślina jest mniej podatna na problemy, ale przy długotrwałej wilgoci czy zaniedbanej pielęgnacji choroby mogą pojawić się dość szybko. Wiele z nich zaczyna się od drobnych plamek lub niewielkiego gnicia, które łatwo przeoczyć. Warto więc regularnie zaglądać pod liście i obserwować nasadę karp.

Najczęstsze choroby

Jedną z groźniejszych chorób jest zgnilizna szyjki i podstawy łodygi. Najsilniej rozwija się w deszczową pogodę oraz na zbyt zagęszczonych plantacjach. Na początku gniją pąki tuż pod powierzchnią ziemi, a tkanka szyjki i korzeni brunatnieje, potem czernieje i zamienia się w mokrą zgniliznę. Z czasem na karpie pojawiają się jamiste wgłębienia.

Aby ograniczyć to zagrożenie, lepiej nie sadzić rabarbaru po truskawkach ani w bezpośrednim sąsiedztwie sadów. Ważne jest także korzystanie z zdrowych sadzonek i unikanie nadmiernego zagęszczenia. W czasie sadzenia można moczyć karpy w preparacie grzybobójczym, a większe rany posypywać sproszkowanym węglem drzewnym.

Na liściach dość często pojawia się też askochytoza oraz antraknoza. Objawiają się one plamami o różnym kształcie i kolorze:

• mozaikowate przebarwienia przechodzące w czerwone lub brązowe plamy,
• plamy otoczone czerwonobrązową obwódką, wykruszające się od środka,
• małe, wodniste, wydłużone plamki na ogonkach liściowych,
• zamieranie silnie porażonych liści latem.

Profilaktycznie można stosować biopreparaty na bazie wyciągów roślinnych oraz dbać o przewiewne, niezbyt wilgotne stanowisko. Szybkie usuwanie porażonych liści z działki ogranicza źródło zarodników na kolejne sezony.

Groźne szkodniki

Młode liście rabarbaru często atakuje pchełka burakowa. Ich żerowanie powoduje liczne małe otworki w blaszce liściowej. Silnie uszkodzone liście słabiej rosną, a czasem zasychają. Z kolei paciepnica ziemniaczana drąży korytarze w pędach i ogonkach, co prowadzi do wycieku lepkiej cieczy przez otwór wyjściowy gąsienicy. Takie ogonki tracą wartość użytkową.

Na rabarbarze może też pojawić się błyszczka jarzynówka, której larwy zjadają miękisz liści. Przy dużej liczbie gąsienic dochodzi do „szkieletowania” liści, ponieważ pozostają tylko grubsze nerwy. Szkodniki często zimują w glebie lub na nieusuniętych chwastach, dlatego tak ważne jest czyszczenie plantacji po sezonie.

Profilaktyka w uprawie rabarbaru

Najlepszą ochroną przed chorobami i szkodnikami jest połączenie kilku prostych działań. Zdrowa, dobrze odżywiona karpa łatwiej się regeneruje, nawet jeśli pojawi się pojedyncze uszkodzenie. Regularny przegląd roślin pozwala błyskawicznie usunąć pierwsze porażone liście lub ogonki, zanim problem się rozprzestrzeni.

Warto pamiętać o umiarkowanym zagęszczeniu nasadzeń, systematycznym odchwaszczaniu oraz zmianowaniu upraw. Rabarbar nie powinien wracać na to samo miejsce zbyt szybko, szczególnie po roślinach podatnych na podobne patogeny. Dzięki temu karpy mogą plonować stabilnie przez wiele lat i co wiosnę dawać świeże, soczyste ogonki na kompot i ciasto.