Jak uprawiać pasternak? Poradnik dla początkujących

Masz ochotę posadzić coś innego niż marchew i pietruszka, ale nie wiesz, od czego zacząć z pasternakiem? W tym poradniku krok po kroku poznasz zasady uprawy tego niedocenianego warzywa. Dowiesz się kiedy siać, jak przygotować grządkę i jak dbać o pasternak, aby wykopać dorodne, białe korzenie.

Co warto wiedzieć o pasternaku?

Pasternak to stare warzywo korzeniowe, które w Polsce jadano już w XII wieku. Zanim pojawiły się ziemniaki, często gościł na stołach, dziś wraca do łask, bo ma ciekawy smak i dobrze radzi sobie w naszym klimacie. Roślina jest dwuletnia, ale w ogrodzie traktuje się ją jako jednoroczną i zbiera korzeń w pierwszym roku.

Korzeń pasternaku przypomina pietruszkę, lecz zwykle jest większy, o kształcie długiego stożka. Może osiągać nawet 30–40 cm długości i 6–12 cm średnicy, dlatego potrzebuje głębokiej, spulchnionej ziemi. Nad ziemią tworzy mocną rozetę dużych liści, a w drugim roku wysoki pęd kwiatostanowy dochodzący do około 1,5 m.

Wygląd i smak

Jeśli zastanawiasz się, jak odróżnić pasternak od pietruszki, zwróć uwagę na kilka szczegółów. Skórka pasternaku jest szarawobiała lub lekko żółtawa, z licznymi przetchlinkami, a korzeń wyraźnie zwęża się ku dołowi. Miąższ pozostaje biały i bardzo delikatny, łatwiej się łamie niż u marchwi czy pietruszki.

W smaku pasternak jest słodszy od pietruszki, ma korzenno-słodkawy aromat i dobrze komponuje się z zupami, sosami i pieczonymi warzywami. Świetnie nadaje się na puree zamiast ziemniaków, do pasztetów warzywnych, placków czy mieszanych pieczonych warzyw z piekarnika. Wchodzi też w skład klasycznej włoszczyzny.

Wartość odżywcza i zastosowanie

Korzeń pasternaku ma wysoką wartość odżywczą. Zawiera sporo węglowodanów, błonnika oraz soli mineralnych, takich jak potas, magnez, wapń, fosfor i żelazo. Do tego dochodzą witaminy A, C, z grupy B i PP, dzięki czemu warzywo dobrze wpływa na cały organizm.

Regularne jedzenie pasternaku wspiera trawienie, łagodnie pobudza apetyt i pomaga utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi. Działa lekko moczopędnie i uspokajająco, dlatego chętnie wykorzystuje się go w dietetyce. Część związków, na przykład furanokumaryny, ma zastosowanie w lecznictwie, ale równocześnie może działać alergizująco na skórę.

Pasternak łączy w sobie zalety warzywa korzeniowego łatwego w przechowywaniu z dużą zawartością błonnika, witamin i minerałów.

Jak przygotować stanowisko pod pasternak?

Dobrze dobrane miejsce pod grządkę z pasternakiem to połowa sukcesu. To warzywo lubi słońce, umiarkowaną temperaturę i głęboką, przewiewną glebę, w której korzeń może swobodnie się wydłużać, bez zahaczania o kamienie i twarde bryły.

Jaka gleba jest najlepsza?

Pasternak najlepiej rośnie w ziemi próchnicznej, zasobnej w materię organiczną, o strukturze gruzełkowatej. Idealne podłoże jest lekko wilgotne, ale nie podmokłe, zbliżone do obojętnego, czyli o pH 6,5–7,0. Na glebach żyznych korzenie są większe i równiej wykształcone.

Ciężka, zbita glina lub gleba z dużą liczbą kamieni sprzyja powstawaniu rozwidlonych, krótkich korzeni. Z kolei ziemia bardzo lekka i piaszczysta szybko przesycha, co utrudnia kiełkowanie i przyrost korzeni. Niekorzystne są także miejsca, gdzie po deszczu długo stoją kałuże, na przykład w pobliżu wylotów rynien dachowych.

Płodozmian i sąsiedztwo

Pasternak nie powinien wracać na to samo stanowisko zbyt szybko. W jednym miejscu warto go siać dopiero po 3–4 latach, aby ograniczyć nagromadzenie chorób i szkodników glebowych. Nie jest dobrym pomysłem siać pasternak po innych warzywach korzeniowych z rodziny selerowatych, takich jak marchew, pietruszka czy seler.

Lepiej wybierać grządki, na których wcześniej rosły rośliny o innym typie systemu korzeniowego. Dobrze sprawdzają się zboża oraz warzywa liściowe i owocujące. Jako korzystne przedplony można wskazać między innymi:

• ogórki, cukinie i inne dyniowate,
• pomidory i paprykę,
• fasolę, bób i inne rośliny strączkowe,
• sałatę i warzywa kapustne,
• zboża ozime lub jare.

Czy warto nawozić pasternak?

Na żyznej, próchnicznej glebie pasternak radzi sobie bardzo dobrze bez silnego nawożenia mineralnego. Najlepiej siać go w drugim lub trzecim roku po oborniku, kiedy podłoże jest już wzbogacone, ale niezbyt świeże. Zbyt duża dawka nawozu organicznego bezpośrednio przed siewem może prowadzić do rozwidleń korzeni.

Jeśli ziemia jest uboga, dobrze jest dodać kompost lub przefermentowany obornik kilka miesięcy przed siewem. W uprawie amatorskiej najczęściej wystarcza dokarmienie organiczne, a nawozy wieloskładnikowe stosuje się oszczędnie. Warto zadbać przede wszystkim o dobrze spulchnioną glebę na głębokość 20–30 cm, bo to bezpośrednio wpływa na kształt korzeni.

Jak i kiedy siać pasternak?

Siew pasternaku zawsze wykonuje się bezpośrednio do gruntu. Rozsada w pojemnikach jest niepraktyczna, ponieważ roślina tworzy długi korzeń palowy, który źle znosi przesadzanie. Liczy się dobry termin, płytka głębokość siewu i cierpliwość w oczekiwaniu na wschody.

Kiedy siać pasternak?

Nasiona pasternaku kiełkują już w temperaturze 2–5°C, dlatego można siać bardzo wcześnie. W praktyce terminy dzielą się na siew wiosenny oraz siew późnojesienny, tak zwany „pod grudę”, kiedy nasiona zimują w ziemi i wschodzą dopiero wiosną.

Nasiona mają krótką zdolność kiełkowania, zwykle tylko 1–2 lata, a nawet świeże kiełkują częściowo. Szacuje się, że wschodzi około 60 procent nasion. Z tego powodu lepiej zużyć całe opakowanie naraz niż przechowywać je przez kilka sezonów w domu.

W klimacie Polski najlepiej sprawdza się siew od końca lutego do pierwszej połowy kwietnia. Późniejszy termin bywa zawodny, zwłaszcza gdy maj jest suchy. Siew ozimy w listopadzie lub grudniu jest dobrym rozwiązaniem, jeśli masz świeże nasiona i chcesz uzyskać wcześniejszy plon bez podlewania w fazie kiełkowania.

Jak siać pasternak krok po kroku?

Przed siewem warto starannie przygotować powierzchnię grządki. Ziemię należy przekopać, oczyścić z kamieni, rozbić większe bryły i wyrównać. Nasiona są dość duże, więc wygodnie siać je punktowo w niewielkie dołki lub rzędowo, a później wykonać przerywkę.

W praktyce amatorskiej dobrze sprawdza się prosty schemat, który możesz zastosować na swojej działce:

• wyznacz rzędy co 30–40 cm, na glebach lżejszych można zwiększyć odstęp do 40–50 cm,
• wykonaj rowki lub dołki na głębokość 0,5–1,5 cm,
• wrzuć po 1–2 nasiona co 7–10 cm,
• przysyp delikatnie glebą i lekko ugnieć dłonią lub deską,
• podlej drobnym strumieniem lub zraszaczem, aby nie wypłukać nasion.

Wschody pojawiają się zwykle po 2–4 tygodniach, czasem dopiero po ponad miesiącu, gdy jest sucho. Kiedy siewki mają kilka liści, przeprowadza się przerywkę, zostawiając rośliny co 7–10 cm. Dla zabawy i lepszego wykorzystania miejsca możesz wysiać w tym samym rzędzie rzodkiewkę. Ona wschodzi szybko, pokazuje przebieg rzędu i jest gotowa do zbioru, gdy pasternak jest jeszcze bardzo mały.

Niewyrównane, nierówne odstępy między wschodami pasternaku są normalne, a po około 10 tygodniach znikają pod bujną nacią i dorodnymi korzeniami.

Jak pielęgnować pasternak w sezonie?

Pasternak jest rośliną mało wymagającą, ale wymaga kilku prostych zabiegów. Najważniejsza jest woda. W okresie kiełkowania i intensywnego przyrostu korzeni podłoże powinno być stale lekko wilgotne. Susza w tym czasie powoduje słabe wschody i małe, zdrewniałe korzenie.

Po wschodach warto regularnie spulchniać glebę w międzyrzędziach i odchwaszczać, dopóki rośliny nie rozwiną dużej rozety liściowej. Na glebach, które po deszczu tworzą twardą skorupę, przydaje się lekkie bronowanie lub płytkie motyczenie. Z czasem silna nać sama zacieni ziemię i ograniczy chwasty.

Pasternak dobrze znosi niskie temperatury. Siewki wytrzymują przymrozki do około -3 do -4°C, a podawane wartości dochodzą nawet do -8°C. W razie zapowiedzi dłuższych silnych spadków temperatur wiosną można przykryć grządkę białą agrowłókniną i zdjąć ją po ociepleniu.

W upalne, słoneczne dni trzeba uważać przy pracy wśród pasternaku. Liście zawierają fototoksyczne związki, które w kontakcie ze skórą i światłem słonecznym mogą powodować podrażnienia, a nawet pęcherze. Najbezpieczniej wykonywać pielęgnację w pochmurne dni lub późnym wieczorem, w rękawicach i odzieży z długim rękawem.

Liście pasternaku mogą wywołać poparzenia na skórze, dlatego prace pielęgnacyjne lepiej planować poza godzinami silnego nasłonecznienia.

W czasie sezonu rośliny mogą być atakowane przez szkodniki glebowe, na przykład pędraki i drutowce, oraz choroby grzybowe, takie jak chwościk powodujący żółte, później brunatne plamy na liściach. Zdrowy płodozmian, umiarkowane nawożenie azotem i utrzymywanie grządki bez chwastów to proste sposoby, aby ograniczyć problemy.

Jak zbierać i przechowywać pasternak?

Zbiór pasternaku jest elastyczny. To warzywo, które dobrze zimuje w gruncie, dlatego korzenie można wykopywać późną jesienią, w trakcie zimy i wczesną wiosną. Czas od siewu do zbioru wynosi zwykle 150–210 dni, zależnie od odmiany i warunków.

Kiedy wykopywać korzenie?

Najczęściej wykopuje się pasternak od października aż do nadejścia większych mrozów. W wielu ogrodach część korzeni zostawia się w ziemi i przykrywa warstwą liści, słomy lub innego przepuszczalnego materiału. Dzięki temu przez całą zimę można wykopywać świeże warzywa w miarę potrzeb.

Do zbioru najlepiej używać wideł szerokozębnych, które pozwalają podważyć długie korzenie bez ich łamania. Zbiór w ciepły, słoneczny dzień nie jest dobrym pomysłem, ponieważ olejki eteryczne z liści i skórki korzeni mogą silniej podrażniać skórę. Bezpieczniej pracuje się w chłodniejsze, pochmurne dni.

Jak przechowywać pasternak po zbiorze?

Po wykopaniu korzenie trzeba delikatnie oczyścić z ziemi i skrócić nać, zostawiając niewielki fragment nad wierzchołkiem korzenia. Nie należy myć pasternaku przed przechowywaniem, ponieważ skraca to jego trwałość. Najlepiej przenieść warzywa do chłodnego, wilgotnego pomieszczenia, na przykład ziemianki lub piwnicy.

Najlepsze rezultaty daje przechowywanie w skrzynkach z lekko wilgotnym piaskiem. Warunki, które warto zapewnić, wyglądają następująco:

• temperatura około 0–1°C,
• wilgotność powietrza na poziomie około 90–95 procent,
• dobra wentylacja pomieszczenia,
• regularna kontrola stanu korzeni i usuwanie egzemplarzy podejrzanych o gnicie.

W takich warunkach pasternak może leżeć nawet do pół roku, zachowując jędrność i smak. Dzięki temu łatwo rozciągnąć korzystanie z własnego plonu na całą zimę i wczesną wiosnę, kiedy świeżych warzyw jest najmniej.